เตือนนักท่องเที่ยวหลีกเลี่ยงอันตรายจากแมงกะพรุนกล่อง แนะวิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้น

กรมควบคุมโรค เตือนนักท่องเที่ยวหลีกเลี่ยงเล่นน้ำทะเลในเวลากลางคืนหรือหลังฝนหยุดตกใหม่ๆ พร้อมแนะวิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นด้วยการราดน้ำส้มสายชู

8 ต.ค.58 : นายแพทย์โอภาส การย์กวินพงศ์ รองอธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวว่า จากเหตุการณ์เมื่อวานนี้ ที่นักท่องเที่ยวหญิงชาวเยอรมัน อายุ 20ปี เสียชีวิตจากพิษแมงกะพรุนกล่อง 1 ราย และบาดเจ็บ 1 ราย จากการลงเล่นน้ำทะเลช่วงเวลา 20.00น. ที่เกาะสมุย จ.สุราษฎร์ธานี นั้น พบว่าเป็นการลงเล่นน้ำในช่วงกลางคืน เหมือนกับนักท่องเที่ยวสาวชาวไทยที่เพิ่งเสียชีวิตจากแมงกะพรุนกล่อง ที่เกาะพะงันในเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา

จากข้อมูลย้อนหลัง ช่วง 16 ปีที่ผ่านมา(พ.ศ.2542-2558) มีรายงานนักท่องเที่ยวเสียชีวิตจากแมงกะพรุนพิษขณะเที่ยวชายทะเลในประเทศไทย จากการวิจัยโดยสำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค ร่วมกับคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ พบว่า มีผู้ป่วยเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลเนื่องจากแมงกะพรุนพิษมากกว่า 900 คน ซึ่งมีทั้งชาวไทย และต่างชาติ ส่วนที่มีอาการหนักจนถึงหมดสติจำนวน 17 ราย ในจำนวนนี้เสียชีวิต 7 ราย ซึ่งอาการเข้าได้กับแมงกะพรุนพิษชนิดที่เรียกว่าแมงกะพรุนกล่อง เฉพาะในปี 2558 นี้ ข้อมูลเฝ้าระวังตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค.58-ปัจจุบัน พบผู้เสียชีวิตจากการถูกแมงกะพรุนกล่อง รวมรายล่าสุดเป็น 2 ราย และพบผู้ที่ถูกแมงกะพรุนแล้วอาการรุนแรงจนหมดสติและต้องปั๊มหัวใจ 1 ราย โดยทั้ง 3 ราย อยู่ที่จังหวัดสุราษฏร์ธานี

นายแพทย์โอภาส กล่าวต่อว่า ลักษณะแมงกะพรุนกล่อง มีลักษณะโปร่งใส สีฟ้าอ่อน รูปร่างคล้ายลูกบาศก์ มีหนวดบางๆ 12-15 เส้น ในแต่ละมุม โดยหนวดแมงกะพรุนชนิดนี้อาจยาวได้ถึง 3เมตร แมงกะพรุนกล่อง มีถุงพิษอยู่ที่สายหนวด ทั้งนี้แมงกะพรุนกล่องหนึ่งตัวอาจมีถุงพิษถึงล้านเซลล์ ทำให้แมงกะพรุนกล่อง เป็นแมงกะพรุนชนิดที่มีพิษร้ายแรงที่สุด ทั้งนี้ถุงพิษของแมงกะพรุนกล่องมีถึง 3 ชั้นในหนวดแต่ละเส้น โดยที่ในการสัมผัสสายหนวดครั้งแรกมักมีการยิงพิษเพียงร้อยละ 10-20 ของถุงพิษทั้งหมด แต่หากช่วยเหลือขั้นต้นผิดวิธีจะทำให้ถุงพิษที่เหลืออีกร้อยละ 80-90 เกิดการยิงพิษเข้าสู่ร่างกายของผู้ที่โดนสายหนวดดังกล่าว ดังนั้นการช่วยเหลือเบื้องต้นที่ถูกวิธีจึงมีความสำคัญมากในการลดความรุนแรงของการได้รับพิษ สิ่งที่จะกระตุ้นการยิงพิษได้แก่การกระเทือนในรูปแบบต่างๆ เช่น การเอาทรายไปขัดถูบริเวณที่โดนแมงกะพรุน การพยายามดึงสายหนวดออก หรือการราดด้วยน้ำจืดหรือประคบน้ำแข็ง ส่วนการราดด้วยน้ำส้มสายชูจะระงับการยิงพิษจากถุงพิษที่ยังไม่ได้ยิงในระยะแรก ดังนั้นหากราดด้วยน้ำส้มสายชูเสร็จแล้วก็จะสามารถนำสายหนวดออกจากร่างกายได้โดยปลอดภัย

ทั้งนี้พิษของแมงกะพรุนกล่องมีฤทธิ์ใน 3 ด้าน คือ พิษต่อผิวหนังทำให้เซลล์ผิวหนังบริเวณที่สัมผัสตาย พิษต่อหัวใจโดยที่พิษเข้าสู่กระแสเลือดจะแล่นเข้าสู่หัวใจและทำให้หัวใจหยุดเต้นและระบบหายใจล้มเหลว ซึ่งจะเห็นได้จากการที่ผู้ป่วยเริ่มไม่รู้สึกตัวและหยุดหายใจ ไม่มีชีพจร และพิษต่อระบบประสาท จะทำให้มีอาการปวดรุนแรง คนที่เสียชีวิตจากแมงกะพรุนจะเกิดจากภาวะหัวใจวายจากพิษแล่นเข้าสู่หัวใจทำให้หัวใจหยุดเต้น ส่งผลให้เสียชีวิตได้ภายใน 2-10 นาทีพื้นที่ที่มักพบการบาดเจ็บรุนแรงจากแมงกะพรุนกล่อง คือ บริเวณน้ำตื้นใกล้ชายหาด โดยเฉพาะในบริเวณอ่าวโค้งเว้า ในช่วงที่คลื่นลมสงบ เนื่องจากแมงกะพรุนกล่องมักจะว่ายเข้ามาหาเหยื่อพวกลูกกุ้ง ลูกปลาในพื้นที่ลักษณะนี้ นอกจากนี้ยังพบว่าผู้ป่วยที่เสียชีวิตหรืออาการรุนแรงหลายรายเกิดเหตุการณ์ขณะที่เล่นน้ำหลังฝนหยุดตกใหม่ๆ หรือเล่นน้ำตอนกลางคืน ในประเทศไทยพบแมงกะพรุนกล่องได้ทั้งในฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน มักพบในฤดูฝนหรือช่วงปลายปี ซึ่งฤดูกาลที่พบแตกต่างกันในแต่ละฝั่งทะเล

สำหรับการป้องกันการบาดเจ็บและเสียชีวิตจากแมงกะพรุนกล่อง ได้แก่ 1.การสวมเสื้อผ้ามิดชิด เช่น แขนยาว ขายาวแนบตัวขณะลงทะเลในพื้นที่และฤดูกาลที่พบแมงกะพรุนกล่อง ซึ่งวิธีการนี้นักท่องเที่ยว ไม่ค่อยให้ความนิยม 2.การติดตั้งตาข่ายในทะเลเพื่อกันแมงกะพรุน ซึ่งจะทำบริเวณน้ำตื้นริมหาดและให้นักท่องเที่ยวเล่นน้ำในบริเวณที่กั้นตาข่ายนั้น และ 3.การให้มีจุดวางน้ำส้มสายชู และติดป้ายให้ความรู้เกี่ยวกับการปฐมพยาบาลเบื้องต้น เป็นต้น เพื่อจะได้ช่วยเหลือผู้ถูกพิษแมงกะพรุนได้อย่างทันที โดยเฉพาะชายหาดที่มีนักท่องเที่ยวจำนวนมาก

ส่วนขั้นตอนการปฐมพยาบาลผู้ที่สงสัยถูกแมงกะพรุน มีดังนี้
1.เรียกให้คนช่วยหรือเรียกรถพยาบาล (โทร 1669) แต่ห้ามทิ้งให้ผู้บาดเจ็บอยู่ตามลำพังเนื่องจากในผู้ที่ได้รับพิษรุนแรงอาจหมดสติและหยุดหายใจภายในเวลาไม่กี่นาที
2.ให้ผู้บาดเจ็บอยู่นิ่งๆ เพื่อลดการยิงพิษจากแมงกะพรุน
3.ห้ามขัดถูบริเวณที่ถูกแมงกะพรุน เพราะจะทำให้มีการยิงพิษเพิ่มขึ้น
4.ราดน้ำส้มสายชูบริเวณที่มีร่องรอยจากการสัมผัสแมงกะพรุนให้ทั่วนานอย่างน้อย 30 วินาที (ห้ามราดด้วยน้ำจืดหรือน้ำเปล่าเพราะจะทำให้มีการยิงพิษเพิ่มขึ้น) น้ำส้มสายชูมีฤทธิ์ในการระงับการยิงพิษจากถุงพิษที่ยังไม่ออกฤทธิ์ ป้องกันไม่ให้ผู้ป่วยได้รับพิษเพิ่มขึ้น แต่ไม่ได้ลดอาการปวด
5.ถ้าผู้ป่วยหมดสติและไม่มีชีพจร ให้ปั๊มหัวใจก่อน โดยไม่ต้องรอราดน้ำส้มสายชู

หากมีข้อสงสัยประชาชนสามารถโทรสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422
ข่าว ? กรมควบคุมโรค
#วิธีปฐมพยาบาลพิษแมงกะพรุนกล่อง