เจ็บข้อเข่า มาทำความเข้าใจเกี่ยวกับการป้องกันและจัดการกับอาการต่างๆ

คุณต่อสู้กับอาการเจ็บข้อเข่าอยู่ทุกวันหรือเปล่า คุณไม่ได้เป็นคนเดียวที่มีอาการนี้ ผู้คนหลายล้านคนต้องทนทุกข์ทรมานจากอาการปวดเข่า และอาจเกิดจากหลายสาเหตุในบทความนี้ เราจะทำความเข้าใจสาเหตุของอย่างละเอียดยิ่งขึ้น และนำเสนอเคล็ดลับที่ใช้ได้จริงในการป้องกันและจัดการกับอาการเจ็บข้อเข่า รวมถึงเราจะให้เทคนิคที่ทำให้ไม่ให้อาการรุกรานไม่ว่าคุณจะเป็นนักกีฬา เป็นผู้ทำงานหนัก หรือมีอาการจากอายุที่มากขึ้น บทความนี้จะให้ข้อมูลที่จำเป็นในการตัดสินใจเกี่ยวกับสุขภาพของคุณ

รู้จักข้อเข่า

ลองนึกถึงสิ่งต่างๆ ทั้งหมดที่หัวเข่าของเราต้องทำในแต่ละวันสิ ตั้งแต่การเดินและการวิ่ง ไปจนถึงการกระโดดและการก้มตัวเพื่อหยิบสิ่งของ ไม่น่าแปลกใจเลยที่บางครั้งเราอาจจะรู้สึกเจ็บข้อเข่าด้านใน แต่รู้หรือไม่ว่าจริง ๆ แล้วมีส่วนสำคัญในข้อเข่าที่ช่วยให้ข้อเข่าแข็งแรงและทำงานได้อย่างราบรื่นเช่น มีกระดูกต้นขา กระดูกหน้าแข้ง และลูกสะบ้า รวมถึงกระดูกอ่อน เส้นเอ็น และหมอนรองกระดูกสันหลังที่ทั้งหมดทำงานร่วมกันเพื่อให้แน่ใจว่าเข่าของเราแข็งแรง โดยเราจะอธิบายส่วนต่างๆ ของเข่าได้ ดังนี้

ส่วนประกอบของเข่า

1. ส่วนปลายกระดูกต้นขา (Femur)

เป็นกระดูกชิ้นใหญ่ที่สุดในร่างกายมีหน้าที่แบกน้ำหนักของร่างกาย ประกบกับกระดูกหน้าแข้ง สร้างข้อเข่า และเป็นฐานสำหรับการเคลื่อนไหว

2. ส่วนต้นของกระดูกหน้าแข้ง (Tibia)

เป็นกระดูกที่ใหญ่เป็นอันดับสองของร่างกายและอยู่ที่ขาส่วนล่าง เชื่อมต่อกับโคนขาและกระดูกน่องเพื่อสร้างข้อต่อข้อเท้า กระดูกหน้าแข้งยังทำหน้าที่เป็นรับน้ำหนักที่สำคัญ ช่วยดูดซับแรงกระแทกและกระจายน้ำหนักให้เท่ากัน

3. ลูกสะบ้า (Patella)

เป็นกระดูกรูปสามเหลี่ยมขนาดเล็กที่อยู่บริเวณด้านหน้าของข้อเข่า ทำหน้าที่ช่วยส่งแรงจากกล้ามเนื้อไปยังกระดูกหน้าแข้ง ทำให้เราสามารถเคลื่อนไหวได้เช่น การเดิน การวิ่ง และการกระโดด กระดูกสะบ้ายังช่วยปกป้องข้อเข่าจากการบาดเจ็บและให้ความมั่นคงกับข้อเข่า

เจ็บข้อเข่าเกิดจากอะไร

อาการเจ็บข้อเข่าเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยในทุกเพศ ทุกวัย มีสาเหตุหลายประการ เพื่อรักษาอาการปวดเข่า สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจสาเหตุของอาการปวด โดยในหัวข้อนี้เราจะแบ่งสาเหตุของอาการปวดเข่าออกเป็น 4 ประเภทหลัก ได้แก่ การบาดเจ็บของเอ็น ความเสียหายของกระดูกอ่อน การบาดเจ็บจากหมอนรองกระดูก และโรคข้อเข่าเสื่อมกัน โดยท่านสามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่ข้างนี้ได้เลย

เจ็บข้อเข่าจากเส้นเอ็น (Ligament)

เส้นเอ็นเป็นเนื้อเยื่อเส้นใยที่แข็งแรงที่เชื่อมต่อกระดูกเข้าด้วยกันและช่วยการทำงานของข้อต่อเข่า เมื่อเส้นเอ็นเกิดการแพลงหรือฉีกขาด จะทำให้เกิดอาการปวดเข่าและไม่สามารถทรงตัวได้ โดยสาเหตุดังกล่าวอาจเกิดจากใช้งานเข่าซ้ำๆ เช่นเจ็บข้อเข่าจากการวิ่งจึงทำให้เส้นเอ็นลูกสะบ้าทำงานหนัก หรือโดนกระแทกอย่างรุนแรงจากอุบัติเหตุหรือเล่นกีฬาหนักๆ สาเหตุดังกล่าวจึงเป็นสาเหตุของอาการเจ็บข้อเข่าได้

กระดูกอ่อน (Cartilage)

กระดูกอ่อนเป็นเนื้อเยื่อที่เหนียวและยืดหยุ่นที่อยู่บริเวณผิวของกระดูก ช่วยดูดซับแรงกระแทกในข้อต่อ เมื่อกระดูกอ่อนในข้อเข่าเสียหาย จะทำให้เกิดเจ็บข้อเข่าด้านในและขยับตัวได้ไม่สะดวก ความเสียหายของกระดูกอ่อนอาจเกิดจากการบาดเจ็บ เช่น การฟกช้ำของข้อเข่า การใช้งานซ้ำ ๆ หรือมีการกระแทกซ้ำ ๆ จนทำให้เกิดการอักเสบ การเดินขึ้นลงบันไดเป็นประจำร่วมกับสะโพกและขาไม่แข็งแรงจึงทำให้เกิดอาการเจ็บข้อเข่าได้

หมอนรองกระดูก (Meniscus)

ปวดเข่าสาเหตุจากหมอนรองกระดูกมักเกิดขึ้นในผู้สูงอายุจากการเคลื่อนไหวที่บิดหรือหมุนกะทันหันที่มีสาเหตุจากการหกล้มหรือลื่นไถลผิดท่าหรือหากเป็นวัยรุ่นหรืออายุยังน้อยอยู่หากบาดเจ็บจากการเล่นกีฬาหรืออุบัติเหตุ อาจทำให้เกิดอาการปวด บวม ได้เช่นกัน

ภาวะข้อเข่าเสื่อม

เจ็บข้อเข่าสาเหตุจากภาวะข้อเข่าเสื่อมมักจะเกิดจากปวดด้านในของข้อเข่า หากเป็นระยะเวลานานอาจทำให้ปวดทั่วหัวเข่าได้ สาเหตุของภาวะข้อเข่าเสื่อมเกิดจากมีการบาดเจ็บของข้อเข่า เช่น เส้นเอ็น หรือหมอนรองกระดูกที่เป็นระยะเวลานาน หากไม่ได้รับการรักษาอาจที่อาการเจ็บข้อเข่าด้านนอกที่รุกรามได้

อาการเจ็บข้อเข่า ปวดเข่า เป็นอย่างไร

อาการเจ็บข้อเข่าอาจตรวจได้ยากเนื่องจากอาการเจ็บข้อเข่าเกิดได้จากหลายสาเหตุ แพทย์จะใช้เวลาในการทำความเข้าใจสถานการณ์ของคุณผ่านประวัติและการตรวจร่างกายอย่างละเอียด หากสงสัยว่าได้รับบาดเจ็บสาหัส อาจต้องทำ MRI เพื่อให้ได้สาเหตุที่ชัดเจน

สัญญาณทั่วไปบางอย่างที่ต้องระวัง ได้แก่ การงอหรือยืดข้อเข่าได้ลำบาก อาการบวม ร้อนที่เข่า และอาการปวดเรื้อรังที่ไม่ดีขึ้นจากการพักผ่อนหรือรับการรักษาเบื้องต้นแล้ว แต่ไม่ต้องกังวลไปเพราะอาการปวดเข่าสามารถจัดการได้ด้วยการดูแลที่ถูกต้อง ดังนั้นหากเรามีอาการเหล่านี้ควรไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด

1. หากคุณมีปัญหาเจ็บข้อเข่าหรืองอข้อเข่ายาก เช่น มีปัญหาเหยียดขาตรงที่ไม่ได้ การก้มตัวหรือการยืนรับน้ำหนัก อาจเป็นสัญญาณของอาการปวดข้อเข่า
2. เจ็บข้อเข่าจากการอักเสบของข้อเข่า เช่น เกิดอาการปวด บวม และร้อนบริเวณข้อเข่า
3. หากมีอาการเจ็บข้อเข่าอักเสบเรื้อรังยังคงอยู่แม้จะรักษาตัวเองที่บ้านหรือพักขาแล้ว ลดการเดินแล้ว หรือทำกิจกรรมอื่นๆ รวมด้วยแล้วไม่หายต้องไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด

อาการเจ็บข้อเข่าพบในใครบ้าง

อาการเจ็บข้อเข่าเกิดจากโรคต่างๆ ซึ่งจะเห็นได้ว่าปัญหานี้สามารถเกิดได้กับทุกวัย แต่ก็คนบางกลุ่มมีแนวโน้มที่จะมีอาการปวดเข่ามากกว่าปกติ นี่คือรายชื่อบุคคลที่มักได้รับผลกระทบจากอาการปวดเข่า

1. ผู้สูงอายุ

เมื่อเราอายุมากขึ้น ข้อเข่าจะมีความยืดหยุ่นน้อยลงและมีแนวโน้มที่จะบาดเจ็บได้ง่าย โรคข้อเข่าเสื่อมเป็นโรคที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ อาจทำให้เข่าปวดและเกิดอาการตึงได้

2. นักกีฬา

คนที่ให้งานเข้าบ่อยโดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่มีทำงานด้านหรือเล่นกีฬาที่มีแรงกระแทกสูง เช่น บาสเกตบอล ฟุตบอล และวิ่ง มีความเสี่ยงที่จะมีอาการเจ็บข้อเข่าอักเสบได้เนื่องจากการใช้งานมากเกินไปหรือเกิดอุบัติเหตุ

3. ผู้ที่มีน้ำหนักเกิน

การแบกน้ำหนักร่างกายมากเกินไปทำให้ข้อเข่ารับน้ำหนักและตึงมากขึ้น ซึ่งอาจนำไปสู่อาการปวดและอักเสบได้

4. ผู้ที่มีอาการบาดเจ็บที่หัวเข่ามาก่อน

ผู้ที่มีประวัติได้รับบาดเจ็บที่หัวเข่าในอดีตมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นสำหรับอาการเจ็บข้อเข่าได้รวมถึงอาการปวดมีอาจมากขึ้นด้วย

5. บุคคลที่มีปัญหาเกี่ยวกับข้อต่อ

เช่น โรคไขข้ออักเสบและโรคเกาต์ ที่มีส่วนทำให้เกิดอาการปวดและอักเสบได้

6. ผู้ที่ได้รับอุบัติเหตุ

อุบัติเหตุทางรถยนต์ การหกล้มซึ่งอาจส่งผลทำให้เกิดการเจ็บข้อเข่าได้

อาการเจ็บข้อเข่าสัญญาณเตือนโรคใด

โรคที่มักส่งผลให้เกิดอาการเจ็บข้อเข่ามีตั้งแต่ภาวะทั่วๆ ไป การทำความเข้าใจสาเหตุที่แท้จริงของอาการปวดเข่าสามารถช่วยให้เราสามารถจัดการและรักษาอาการได้ดีขึ้น และทำให้เราไปพบแพทย์ได้ทัน โดยนี้คือโรคที่พบได้บ่อยที่ทำให้เกิดอาการเจ็บข้อเข่าได้มีดังนี้

โรคข้อเข่าเสื่อม

โรคข้อเข่าเสื่อมเป็นโรคที่เกิดจากความเสื่อมที่ทำให้กระดูกอ่อนในข้อเข่าสึกกร่อน ทำให้เกิดอาการเจ็บข้อเข่า ปวดตึง และเคลื่อนไหวได้ลำบาก โรคแบบนี้มักพบในผู้สูงอายุ แต่ก็อาจเกิดจากการบาดเจ็บ โรคอ้วน และโรคประจำตัวอื่นๆ ได้เช่นกัน

โรคเกาต์

โรคเกาต์เป็นโรคข้ออักเสบชนิดหนึ่งที่เกิดจากการสะสมของผลึกกรดยูริกในข้อต่อ โดยทั่วไปจะส่งผลต่อนิ้วหัวแม่เท้า แต่ก็สามารถส่งผลต่อข้อเข่าได้เช่นกัน ทำให้เกิดอาการเจ็บข้อเข่าข้อเท้า ปวด บวม และแดงอย่างรุนแรง โรคเกาต์เกิดจากระดับกรดยูริกในเลือดสูง ซึ่งอาจเป็นผลมาจากพันธุกรรม อาหาร และเงื่อนไขอื่นๆ

โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์

โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์เป็นโรคภูมิต้านตนเองที่ทำให้เกิดการอักเสบในข้อต่อรวมถึงข้อเข่าด้วย ทำให้เกิดอาการปวด ตึง และสูญเสียความสามารถในการเคลื่อนไหวในขาที่ที่ได้รับผลจากโรคนี้ โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์มักพบในผู้หญิงและผู้ที่มีอายุมากกว่า 40 ปี และอาจมีสาเหตุจากพันธุกรรมและปัจจัยอื่นๆ

การวินิจฉัยอาการเจ็บข้อเข่า

เมื่ออ่านมาถึงตรงนี้ท่านคงสงสัยว่าทางแพทย์เขาจะตรวจข้อเข่าเราอย่างไรนะ มีอาการเจ็บข้อเข่าระหว่างตรวจไหม จะต้องทำการเจาะเนื้อเยื่อเพื่อดูโครงสร้างกระดูกของเรารึเปล่า แล้วเราจะต้องเจ็บตัวหรือไม่ หากเจ็บไม่มากเราจะต้องเสียตังค์ทำการเอกซเรย์รึเปล่า หากใครสงสัยก็อ่านเพิ่มเติมกันได้เลยครับ

โรคข้อเข่าเสื่อมเป็นอาการปวดข้อเข่าทั่วไปที่มักได้รับการวินิจฉัยตามอาการ แพทย์จะมองหาสัญญาณของความเจ็บข้อเข่า การอักเสบ การบวม ความอุ่นในข้อต่อ และอาการบวมน้ำผ่านการกดเพื่อดูว่ามีการอักเสบหรือไม่ การตรวจร่างกายมักจะทำได้อย่างรวดเร็วและไม่เจ็บปวด และสามารถทำการตรวจร่วมกับการตรวจทางรังสีอย่าง CT Scan และ MRI เพื่อการวินิจฉัยที่แม่นยำยิ่งขึ้น

ในการตรวจร่างกายเกี่ยวข้องกับการตรวจภายนอกเช่น อาการบวม และความอุ่นของข้อเข่า แพทย์จะขยับเข่าเพื่อประเมินเสียงในข้อต่อ และตรวจสอบมุมของเข่าเมื่อยืนและงอ การทดสอบแบบนี้ช่วยในการระบุว่าเข่าติดขัดหรือไม่

นอกจากการตรวจร่างกายแล้ว การตรวจทางรังสีวิทยา เช่น การเอกซเรย์ข้อเข่าสามารถหาข้อมูลเชิงลึกเพิ่มเติมเกี่ยวกับสภาพของข้อต่อได้ การเอกซเรย์หัวเข่าจะทำ 2 ครั้ง โดยแพทย์จะถ่ายจากด้านหน้าและด้านข้าง ถ่ายในท่ายืนตรงเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุด ในบางกรณีจะมีการเอกซเรย์โดยงอเข่าเพื่อตรวจสอบกระดูกสะบ้าหัวเข่า อาจใช้เทคนิคการเอกซเรย์อื่น ๆ เช่นการสแกน CT และ MRI เมื่อแพทย์สงสัยว่าจะมีอาการเฉพาะเช่นการได้บาดเจ็บข้อเข่าจากการเล่นกีฬา อุบัติเหตุ หรือเนื้องอกในข้อเข่า

วิธีรักษาอาการเจ็บข้อเข่า

หัวข้อนี้เป็นส่วนสำคัญที่คุณมาอ่านบทความนี้ใช้ไหมล่ะ โดยการรักษาอาการเจ็บข้อเข่าเบื้องต้นเราอาจจะทำได้โดยการควบคุมน้ำหนักหากคุณเป็นคนที่มีน้ำหนักเกิน และรับประทานยาแก้ปวดเพื่อบรรเทาอาการปวด หรือถ้าคุณเป็นผู้ที่มีอาการเรื้อรังและเจ็บข้อเข่าเป็นระยะเวลานาน ทั้งทานยาก็แล้วน้ำหนักลดลงก็แล้วแต่ก็ยังไม่หายจากความเจ็บสักที ในขั้นตอนนี้เราจะแนะนำวิธีรักษาโดยแพทย์กันว่ามีวิธีรักษาอย่างไรได้บ้าง

การฉีดสารเข้าไปในข้อเข่า

การฉีดยาเพื่อแก้ไขอาการเจ็บข้อเข่าเป็นการใช้สารตัวใดตัวหนึ่งอาทิเช่น Corticosteroids กรดไฮยาลูโรนิก และ PRP ที่อุดมด้วยเกล็ดเลือด โดยการฉีดสารต่างๆมีให้ผลที่แตกต่างกันออกไป

- การฉีด Corticosteroids สามารถบรรเทาอาการของโรคข้ออักเสบและบรรเทาอาการปวดได้สองถึงสามเดือน
- การฉีดกรดไฮยาลูโรนิกช่วยเพิ่มความคล่องตัวและบรรเทาอาการปวด โดยอาจอยู่ได้นานถึง 6 เดือน
- การฉีดพลาสม่าที่อุดมด้วยเกล็ดเลือด (PRP) เพิ่มการเจริญเติบโตที่ช่วยลดการอักเสบและส่งเสริมการรักษาอื่นๆ

การผ่าตัด

การรักษาด้วยการผ่าตัดเป็นวิธีสุดท้ายเมื่อคุณทนอาการเจ็บข้อเข่าไม่ไหวจริงๆ มีทั้งการการผ่าตัดส่องกล้อง การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน การเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมด และการผ่าตัดกระดูก โดยขั้นตอนดังกล่าวจะขึ้นอยู่กับแพทย์ที่วินิจฉัยอาการ

วิธีดูแลข้อเข่าเพื่อป้องกันอาการเจ็บข้อเข่า

การป้องกันอาการเจ็บข้อเข่าทำได้โดยการเสริมสร้างกล้ามเนื้อให้แข็งแรง หากมีน้ำหนักเกินจำเป็นต้องลดน้ำหนักเพื่อลดแรงกดบนเข่า และหลีกเลี่ยงท่าที่อาจทำให้เมื่อย เช่น การนั่งพับเพียบ การคุกเข่า และการนั่งไขว่ห้างเป็นเวลานาน รวมไปถึงการออกกำลังกายที่เน้นกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพกสามารถช่วยป้องกันอาการเจ็บข้อเข่าได้ โดยเราขอนำเสนอท่ามีจะป้องกันอาการปวดต่างๆ ได้ดังนี้

1. การยกขาตรง

ในการออกกำลังกายนี้ให้นั่งบนเก้าอี้โดยให้หลังตรงและยกขาขึ้นโดยให้เข่าเหยียดตรงค้างไว้จากนั้นนับ 1 ถึง 10 แต่ละเซตเพื่อฝึกกล้ามเนื้อต้นขา

2. สควอช (Squats)

กางขาออกกว้างเท่าหัวไหล่ แล้วยกแขนขึ้นเพื่อให้ร่างกายสมดุล ให้หลังตรงและเกร็งหน้าท้อง หย่อนก้นและงอเข่า พยายามอย่าให้เข่าเลยปลายเท้า ทำมุมต้นขาประมาณ 90 องศา แต่ถ้าปวดเข่าแนะนำให้หมอบทำมุม 45-60 องศา หรือที่เรียกว่า Half Squat เท่านั้น ทำแบบฝึกหัดนี้ซ้ำ 10 ครั้งต่อ 1 เซต

3. ท่าย่อขา

ในการทำท่าย่อขา เพียงแค่งอขาในขณะที่ก้าวไปข้างหน้าและสลับระหว่างขา ทำแบบนี้คล้ายกับท่าสควอช เป็นการเสริมกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพกได้

ข้อสรุป

เจ็บข้อเข่าเกิดจากหลายปัจจัย เช่น การบาดเจ็บ ข้ออักเสบ และการใช้งานมากเกินไป เพื่อจัดการกับอาการปวดเข่า มีวิธีการรักษาที่หลากหลาย เช่น การทำกายภาพบำบัด การทานยาแก้ปวด และการฉีดยา ในบางกรณีคนไข้อาจจำเป็นต้องรับการผ่าตัด สิ่งสำคัญคือต้องปรึกษาแพทย์ถึงข้อดี-ข้อเสียของทางเลือกต่างๆ ในการรักษาอาการเจ็บข้อเข่าทุกครั้ง ก่อนตัดสินใจเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมที่สุดสำหรับเรา