รู้จัก Malignant Hyperthermia: ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงจากการดมยาสลบที่ควรรู้ก่อนเข้ารับการผ่าตัด

โรงพยาบาลราชวิถี ชวนรู้จัก Malignant Hyperthermia
ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงจากการดมยาสลบที่ควรรู้ก่อนเข้ารับการผ่าตัด

รพ.ราชวิถี กรมการแพทย์ เผย ภาวะ Malignant Hyperthermia (MH) เป็นภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงจากการดมยาสลบ เกิดจากความผิดปกติทางพันธุกรรมแบบยีนเด่น หรือเกิดจากการกลายพันธุ์ของยีน (Mutation) โดยเฉพาะยีน RYR1 ซึ่งควบคุมการหลั่งแคลเซียมในเซลล์กล้ามเนื้อลาย เมื่อผู้ที่มีความเสี่ยงได้รับยาดมสลบชนิดไอระเหย (Volatile anesthetics) หรือยาหย่อนกล้ามเนื้อ Succinylcholine จะไปกระตุ้นให้มีการหลั่งแคลเซียมภายในเซลล์กล้ามเนื้อมากผิดปกติอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้กระบวนการเผาผลาญพลังงาน (Metabolism) สูงขึ้น จนเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที

นพ.สกานต์ บุนนาค รองอธิบดี กรมการแพทย์ กล่าวว่า Malignant Hyperthermia เป็นภาวะที่พบได้น้อยแต่อันตราย พบได้ 1 ใน 100,000 รายในผู้ใหญ่ และ 1 ใน 30,000 รายในเด็ก ของการดมยาสลบ พบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีความผิดปกติทางพันธุกรรมอาจเคยรับการดมยาสลบมาแล้วหลายครั้งโดยไม่เกิดอาการ จนกระทั่งมาแสดงอาการในการรับยาสลบครั้งต่อมา โดยอาการมักเกิดขึ้นในระหว่างการวางยาสลบหรือหลังการผ่าตัดทันที

นพ.จินดา โรจนเมธินทร์ ผอ.รพ.ราชวิถี กล่าวต่อว่า สัญญาณเตือนแรกที่สำคัญคือ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในลมหายใจสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ซึ่งแสดงถึงมีคาร์บอนไดออกไซด์คั่งในเลือด (Hypercarbia) ร่วมกับอาการ หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ และอาการกล้ามเนื้อแข็งเกร็ง โดยเฉพาะกล้ามเนื้อกราม (Masseter muscle rigidity) หากอาการดำเนินไปอย่างรุนแรงจะเกิดภาวะอุณหภูมิร่างกายสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว (อาจสูงเกิน 40°C) ภาวะแทรกซ้อนที่ตามมา ได้แก่ กล้ามเนื้อสลาย (Rhabdomyolysis) ซึ่งทำให้ปัสสาวะเป็นสีน้ำโคล่า ภาวะเลือดเป็นกรดอย่างรุนแรง โพแทสเซียมในเลือดสูงจนหัวใจเต้นผิดจังหวะหรือหยุดเต้น ไตวายเฉียบพลัน สมองขาดออกซิเจน และการแข็งตัวของเลือดผิดปกติ (DIC) ซึ่งนำไปสู่การเสียชีวิต อาการของ Malignant Hyperthermia อาจคล้ายคลึงกับภาวะอื่น ได้แก่ ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด วิกฤตต่อมไทรอยด์เป็นพิษ เนื้องอกต่อมหมวกไตชนิด Pheochromocytoma ภาวะร่างกายร้อนจัดจากสาเหตุอื่น หรือปฏิกิริยาจากยาชนิดอื่น (Neuroleptic Malignant Syndrome) ซึ่งต้องนำมาพิจารณาประกอบการวินิจฉัยแยกโรค

พญ.ธนาภิรัตน์ มะแมทอง นายแพทย์ชำนาญการ กลุ่มงานวิสัญญีวิทยา โรงพยาบาลราชวิถี กล่าวเพิ่มเติมว่า เมื่อสงสัยภาวะ Malignant Hyperthermia ต้องหยุดยาให้ยาสลบที่เป็นตัวกระตุ้นทันที การรักษาหลักคือการให้ยา Dantrolene ซึ่งเป็นยาที่ช่วยยับยั้งการหลั่งแคลเซียมในกล้ามเนื้อได้โดยตรง และให้การรักษาภาวะอื่นๆ ควบคู่ไปด้วย เช่น การลดอุณหภูมิร่างกาย ให้สารน้ำ ป้องกันภาวะไตวาย และแก้ไขภาวะเลือดเป็นกรด ในอดีต Malignant Hyperthermia มีอัตราเสียชีวิตสูงถึง 70% แต่ปัจจุบันเมื่อมีการเฝ้าระวังที่ดีขึ้น และมีการใช้ยา Dantrolene ทำให้ อัตราเสียชีวิตลดลงเหลือน้อยกว่า 5-10 % ผลลัพธ์ของการรักษาขึ้นอยู่กับความรวดเร็วในการวินิจฉัยและการได้รับยา Dantrolene หนึ่งในวิธีที่ช่วยลดความเสี่ยง คือ การได้รับประวัติก่อนให้การระงับความรู้สึก หากผู้ป่วยหรือญาติสายตรงเคยมีประวัติ เกิดภาวะแทรกซ้อนจากการดมยาสลบ หรือมีโรคกล้ามเนื้อบางชนิดต้องแจ้งให้วิสัญญีแพทย์ทราบ เพื่อจะเปลี่ยนไปใช้ยาสลบทางหลอดเลือดดำ (TIVA) หรือการฉีดยาชาเฉพาะที่แทน หากเป็นผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงต่อการเกิด MH สามารถตรวจยืนยันด้วยการตรวจชิ้นเนื้อกล้ามเนื้อ (สำหรับประเทศไทย ยังไม่มีห้องปฏิบัติการที่สามารถให้บริการตรวจได้ในขณะนี้) หรือตรวจทางพันธุกรรม เป็นต้น